Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Przysusze

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 października 2024 roku

Sąd Rejonowy w Przysusze I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący SSR Anna Owczarek

Protokolant sekretarz sądowy Paulina Sosnowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 października 2024 roku w P.

sprawy z powództwa: (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko A. B. (1)

o zapłatę

oddala powództwo w całości.

Sygn. akt I C 95/24

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 31 października 2024 roku

Powód (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. pozwem złożonym w dniu 25 stycznia 2024 roku (data prezentaty Sądu) przeciwko A. B. (1) wniósł o zapłatę kwoty 31.789,44 zł z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 25 maja 2023 roku do dnia zapłaty. Ponadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zwrotu kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł.

W uzasadnieniu powód wyjaśnił, że w dniu 09 września 2022 roku udzielił pozwanemu pożyczki, która nie została spłacona w terminie. W związku z tym, że pozwany nie spłacił pożyczki powód wypowiedział mu umowę, a wierzytelność stała się wymagalna z dniem 20 kwietnia 2023 roku. Na dochodzone pozwem roszenie składa się kwota należności głównej w wysokości 29.089,64 zł oraz kwota odsetek naliczanych do dnia 24 maja 2023 roku w wysokości 2.699,80 zł. (pozew – k. 3 – 6)

Sąd Rejonowy w Przysusze I Wydział Cywilny nakazem zapłaty wydanym w dniu 06 marca 2024 roku w sprawie I Nc 18/24 uwzględnił w całości powództwo. (nakaz zapłaty – k. 55)

Pozwany od powyższego orzeczenia wniósł sprzeciw, w którym zaskarżył nakaz zapłaty w całości podnosząc zarzut, że umowa pożyczki stanowiąca podstawę dochodzonego roszczenia nie została przez niego zawarta, gdyż padł ofiarą oszustwa. Pozwany podniósł, że fakt zawarcia pożyczki przy wykorzystaniu jego konta bankowego zgłosił na Policję, która prowadzi w tej sprawie czynności, wobec czego wniósł o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia tego postępowania. (sprzeciw – k. 59)

Strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska, aż do momentu zamknięcia rozprawy.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

A. B. (1) na podstawie umowy z dnia 19 sierpnia 2016 roku o rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym jest klientem (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w W. (dalej (...) S.A.). Na podstawie zawartej umowy (...) S.A. zobowiązało się m.in. do prowadzenia rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w walucie polskiej o nr (...). W ramach łączącej strony umowy A. B. (1) miał możliwość m.in. zawierania umów o produkty i usługi oferowane przez (...) S.A. Bank (...) S.A. udostępniał A. B. (1) usługi bankowości elektronicznej. A. B. (1), o ile nie postanowił inaczej, uzyskał aktywny elektroniczny dostęp do rachunków oraz produktów i usług oferowanych przez (...) S.A.

(dowód: umowa – k. 39 – 40; zeznania pozwanego – k. 79 – 81)

Z A. B. (1) skontaktowały się osoby w sprawie zainwestowania posiadanych oszczędności w tzw. akcje (...). A. B. (1) przystał na przedstawioną mu ofertę i dokonał zakupu akcji (...) za kwotę 1.000,00 zł. W celu obsługi konta dotyczącego zakupionych akcji (...), zgodnie z wskazanymi mu poleceniami osób podających się za konsultantów, zainstalował na swoim komputerze i telefonie komórkowym aplikację, która miała służyć do obsługi i podglądu konta związanego z nabytymi akcjami, która to aplikacja w rzeczywistości stanowiła program A..

(dowód: reklamacja – k. 10 – 11; potwierdzenie złożenia zawiadomienia – k. 60; zawiadomienie – k. 61; zeznania pozwanego – k. 79 – 81 i 94v)

W dniu 09 września 2022 roku odnotowano zawarcie elektronicznie umowy pożyczki nr (...) na dane A. B. (1) przy wykorzystaniu jego danych logowania i autoryzacji do systemu bankowości elektronicznej. A. B. (1) została udzielona pożyczka w kwocie 29.436,17 zł na okres 60 miesięcy. Na udzieloną kwotę pożyczki składały się: kwota pożyczki w wysokości 25.023,69 zł oraz koszty związane z udzieleniem pożyczki, czyli prowizja w wysokości 4.412,48 zł. Pierwsza rata miała być płatna w terminie do dnia 14 października 2022 roku w wysokości 741,42 zł, a ostatnia w terminie do dnia 14 września 2027 roku w wysokości 669,12 zł.

(dowód: umowa pożyczki – k. 43-51; zestawienie operacji na koncie bankowym - k.41-42, zeznania świadka – k. 93 – 94)

W dniu 09 września 2022 roku, zgodnie z postanowieniami umowy, kwota pożyczki w wysokości 29.436,17 zł została wypłacona na konto nr (...). Po uruchomieniu pożyczki saldo konta wynosiło 30.796,22 zł. W tym samym dniu została przelana kwota 4.412,48 zł tytułem prowizji. Ponadto dokonano dwóch kolejnych przelewów, pierwszy w wysokości 15.105,74 zł oraz drugi w wysokości 11.000,00 zł.

(dowód: zestawienie operacji – k. 41 – 42)

A. B. (1) po otrzymaniu wezwania do spłaty zadłużenia zorientował się, że został oszukany, co skutkowało zgłoszeniem w dniu 03 grudnia 2022 roku reklamacji, która nie została uwzględniona. W dniu 03 grudnia 2022 roku A. B. (1) złożył również na Komendzie Powiatowej Policji w P. zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa na tzw. akcje (...).

(dowód: reklamacja – k. 10 – 11; decyzja – k. 13 – 14; potwierdzenie złożenia zawiadomienia – k. 60; zawiadomienie – k. 61; zeznania pozwanego – k. 79 – 81 i 94v)

(...) S.A. w związku z powstałą zaległością w spłacie pożyczki nr (...) pismem z dnia 16 stycznia 2023 roku wezwał A. B. (2) do zapłaty kwoty 1.968,22 zł w terminie 14 dni pod rygorem wypowiedzenia umowy.

(dowód: wezwanie - k. 34)

(...) S.A. pismem z dnia 14 marca 2023 roku wypowiedział A. B. (1) umowę pożyczki nr (...), a pismem z dnia 27 kwietnia 2023 roku wezwał A. B. (1) do zapłaty kwoty 31.262,22 zł.

(dowód: wezwanie – k. 35 – 36; wypowiedzenie umowy – k. 37 – 38)

Postępowanie przygotowawcze w sprawie ustalenia, czy w okresie od 31 sierpnia do 03 grudnia 2022 roku doszło do doprowadzenia w celu osiągnięcia korzyści finansowej do niekorzystnego rozporządzenia mieniem A. B. (1) w łącznej kwocie 49.336,17 zł, poprzez podszycie się pod osobę pokrzywdzonego i wykorzystanie jego danych osobowych w celu wyrządzenia mu szkody majątkowej przez n/n osoby podające się za konsultantów finansowych w sprawie inwestycji w akcje spółki (...), które za pośrednictwem prowadzonych rozmów telefonicznych wprowadziły pokrzywdzonego w błąd co do swojej tożsamości i zajęcia, a następnie wyzyskując ten błąd nakłoniły A. B. (1) do zainstalowania oprogramowania AnyDesk na telefon komórkowy pokrzywdzonego oraz komputer typu laptop, umożliwiającego pełny dostęp do nich i danych się tam znajdujących, w tym danych osobowych oraz zdjęć dowodu osobistego pokrzywdzonego i zdalne sterowanie systemem operacyjnym tych urządzeń za pośrednictwem sieci internetowej, co miało być rzekomo niezbędne do współpracy z nimi, ich pomocy dla A. B. (3) poprzez pracę zdalną rzekomo w inwestycjach finansowych na akcjach spółki (...), pozyskały zdalny bezprawny dostęp do rachunku bankowego pokrzywdzonego nr (...) prowadzonego przez (...) S.A., na którym dokonały różnych transakcji finansowych, a ponadto zawarły zdalnie m.in. umowę pożyczki z (...) S.A., czym doprowadziły A. B. (1) do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w łącznej kwocie 49.336,17 zł - zostało umorzone wobec niewykrycia sprawcy przestępstwa.

(dowód: postanowienie – k. 1486 – 1493 akt 4174-0.Ds.864.2022)

Powyższe okoliczności faktyczne Sąd ustalił na podstawie złożonych zeznań pozwanego i świadka oraz na podstawie zaoferowanego przez strony materiału dowodowego w postaci dokumentów. Sąd dał wiarę w całości zeznaniom pozwanego, albowiem zeznawał on w sposób bardzo szczery, przekonywujący i logiczny. W szczególności pozwany zaprzeczył aby to on w dniu 09 września 2022 roku rozmawiał za pośrednictwem infolinii Banku celem potwierdzenia zawarcia umowy pożyczki. W ocenie Sądu przeprowadzenie dowodu poprzez odtworzenie przedmiotowego nagrania rozmowy z pracownikiem banku w dniu 09 września 2022 roku z godz. 12:14 znajdującego się na płycie CD (koperta k. 52) również nie daje podstaw do potwierdzenia że to właśnie pozwany jest rozmówcą na tym nagraniu a wręcz nagrany głos zdaniem Sądu znacząco różni się od głosu pozwanego (patrz- nagranie rozprawy z dnia 01.10.2024r. min. od 00:40:04 do 00:55:48). Zeznania pozwanego były również spójne z przedłożonymi dokumentami. Za wiarygodne Sąd uznał zgromadzone w aktach sprawy dokumenty, gdyż były jasne i kompletne. Ponadto ich prawdziwość nie została zakwestionowana przez strony, a Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania ich wiarygodności. Sąd oparł swoje ustalenia także na podstawie akt postępowania przygotowawczego nr (...)-0.Ds.864.2022.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwo nie podlegało uwzględnieniu.

Podstawą dochodzonego przez powoda roszczenia jest przepis art. 720 § 1 k.c., zgodnie z którym przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Powód przedłożył stosowane dokumentu, z których wynikało, że pozwany zawarł umowę rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego, na mocy której pozwany był uprawniony do zawierania umów w drodze bankowości elektronicznej. Bank udowodnił również, że zawarcie umowy pożyczki nr (...) została w sposób prawidłowy uwierzytelniona przy wykorzystaniu danych logowania i kodu weryfikacyjnego.

Zgodnie z art. 60 k.c. z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (oświadczenie woli). Składanie oświadczeń woli w tej formie jest regulowane w art. 78 ¹ k.c., a przepisy art. 77 ² i 77 ³ k.c. wskazują, że oświadczenie w takiej formie jest dokumentem.

Powód wykazał również, że dochodzona pozwem kwota pożyczki została przelana na konto pozwanego wynikające z umowy, a także że pozwany nie uregulował należności wynikającej z umowy, co też było bezsporne.

Ponieważ przedmiotowa umowa została zawarta poprzez kanał bankowości elektronicznej roszczenie powoda należało rozpatrzyć z uwzględnieniem przepisów ustawy o usługach płatniczych z dnia 19.08.2011r. (Dz.U. 2024.30 t.j. z dnia 2024.01.09). Zgodnie z art. 40 ust. 1 ww. ustawy, transakcję płatniczą uważa się za autoryzowaną, jeżeli płatnik wyraził zgodę na wykonanie transakcji płatniczej w sposób przewidziany w umowie między płatnikiem a jego dostawcą. Zgodna może dotyczyć także kolejnych transakcji płatniczych. Z przepisu art. 40 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że aby daną transakcję uznać za autoryzowaną, koniecznym jest, aby dokonał jej bezpośrednio płatnik w sposób, wskazany w umowie o prowadzenie rachunku bankowego. Zazwyczaj jest to wpisanie przez posiadacz rachunku kodu otrzymanego od banku w wiadomości sms.

Nieautoryzowaną transakcją będzie więc każda transakcja, na którą posiadacz rachunku bankowego nie wyraził zgody. Aby doszło do skutecznej autoryzacji transakcji niezbędnym jest wystąpienie elementu wolicjonalnego, w postaci zgody płatnika na wykonanie takiej transakcji. Natomiast samo podanie kodu, bez zgody posiadacza rachunku bankowego na dokonanie transakcji, stanowi wyłącznie uwierzytelnienie transakcji. Istotnym jest bowiem różnica pojęcia transakcji i uwierzytelnienia transakcji.

Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 33b powołanej ustawy, uwierzytelnienie to procedura umożliwiająca dostawcy usług (bankowi) na weryfikację tożsamości użytkownika lub ważności stosowania konkretnego instrumentu płatniczego, łącznie ze stosowaniem indywidualnych danych uwierzytelniających (np. podanie kodu). Autoryzacja zaś to zgoda na wykonanie transakcji płatniczej wyrażona przez płatnika w sposób przewidziany w umowie, przy istnieniu prawidłowego uwierzytelnienia, mającego na celu potwierdzenie tożsamości płatnika.

Aby więc uznać transakcję za autoryzowaną, muszą być łącznie spełnione dwie przesłanki: 1) osobowa (oświadczenie woli musi złożyć osoba uprawniona – posiadacz rachunku jako płatnik, a nie jakakolwiek inna osoba); 2) przedmiotowa (oświadczenie woli musi zostać złożone we właściwej formie, a także musi w sposób jednoznaczny określać wolę składającego oświadczenie) - a także musi w sposób jednoznaczny określać wolę składającego oświadczenie. Transakcją nieautoryzowaną będzie zatem również transakcja uwierzytelniona (np. poprzez podanie kodu), ale bez zgody konsumenta. Takie też stanowisko wynika ze stanowiska Prezesa UOKiK w sprawie interpretacji przepisów ustawy z 19 sierpnia 2011 roku o usługach płatniczych w zakresie dotyczącym nieautoryzowanych transakcji płatniczych.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu samo wpisanie przez posiadacza rachunku kodu sms zatwierdzającego przelew, nie wystarczy do uznania, że transakcja jest autoryzowana. Jak wynika z zeznań pozwanego, pozwany nie autoryzował umowy pożyczki objętej pozwem. Umowa ta została zawarta przez osoby trzecie wbrew wiedzy i woli pozwanego. Udostępnienie przez pozwanego za pośrednictwem zainstalowanej aplikacji (programu) swoich danych identyfikacyjnych oraz hasła osobom nieuprawnionym umożliwiło tym osobom zalogowanie się do konta pozwanego i dokonanie przestępstwa polegającego na zawarciu umowy pożyczki kanałem bankowości elektronicznej, a następnie na przelaniu znajdujących się na rachunku pozwanego środków pieniężnych na inne konto bez jego wiedzy i woli. Z punktu widzenia systemu informatycznego banku czynności te zostały wykonane poprawnie przy wykorzystaniu właściwych narzędzi autoryzacyjnych. Natomiast w ocenie Sądu transakcji tych nie można uznać za transakcje autoryzowane w rozumieniu art. 40 ust. 1 ww. ustawy, gdyż płatnik nie wyraził zgody na wykonanie transakcji w sposób przewidziany umową.

Świadczy o tym reakcja pozwanego po stwierdzeniu kradzieży – złożenie reklamacji oraz zawiadomienie Policji o popełnieniu przestępstwa. Pozwany tym samym wypełnił obowiązek, o którym mowa w art. 44 ww. ustawy.

Podkreślić należy, iż w sytuacji gdy konsument kwestionuje daną transakcję płatniczą, ciężar dowodu, iż transakcja ta była autoryzowana spoczywa na banku.

Zgodnie bowiem z przepisem art. 45 ustawy powołanej ustawy (ust. 1) na dostawcy usługi spoczywa ciężar udowodnienia, że transakcja płatnicza została autoryzowana i prawidłowo zapisana w systemie służącym do obsługi transakcji płatniczych dostawcy oraz że nie miała na nią wpływu awaria techniczna ani innego rodzaju usterka związana z usługą płatniczą świadczoną przez tego dostawcę, w tym dostawcę świadczącego usługę inicjowania transakcji płatniczej (ust. 1a). Jeżeli transakcja płatnicza jest inicjowana za pośrednictwem dostawcy świadczącego usługę inicjowania transakcji płatniczej, na dostawcy tym spoczywa ciężar udowodnienia, że w zakresie jego właściwości transakcja płatnicza została autoryzowana i prawidłowo zapisana w systemie służącym do obsługi transakcji płatniczych dostawcy oraz że nie miała na nią wpływu awaria techniczna ani innego rodzaju usterka związana z usługą płatniczą, za którą ten dostawca odpowiada (ust. 2). Wykazanie przez dostawcę zarejestrowanego użycia instrumentu płatniczego nie jest wystarczające do udowodnienia, że transakcja płatnicza została przez użytkownika autoryzowana albo że płatnik umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa doprowadził do nieautoryzowanej transakcji płatniczej albo umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa dopuścił się naruszenia co najmniej jednego z obowiązków, o których mowa w art. 42. Ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywa na dostawcy.

Jak wynika z powyższego przepisu, art. 45 ust. 1 powoływanej ustawy o usługach płatniczych nakłada na bank ciężar udowodnienia, że transakcja płatnicza została prawidłowo autoryzowana oraz, że ewentualnie wystąpiły okoliczności zwalniające bank z poniesienia odpowiedzialności. Zatem to bank musi udowodnić, że klient umyślnie lub przez rażące niedbalstwo doprowadził do wystąpienia nieautoryzowanych transakcji.

Odpowiedzialność Banku za wystąpienie nieautoryzowanych transakcji jest odpowiedzialnością na zasadzie ryzyka. Zatem jeśli posiadacz rachunku zakwestionuje fakt autoryzacji danej transakcji, to bank będzie zobowiązany do zwrotu kwoty spornej transakcji (art. 46 ust 1 ustawy), jeśli nie udowodni, że do transakcji tej umyślnie doprowadził posiadacz rachunku bankowego albo też umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa złamał on postanowienia umowy ramowej w przedmiocie korzystania z instrumentu płatniczego, bądź nie zgłosił niezwłocznie bankowi utraty, kradzieży, przywłaszczenia albo nieuprawnionego użycia instrumentu płatniczego lub nieuprawnionego dostępu do tego instrumentu.

W ocenie Sądu Bank nie wykazał tych okoliczności. Bezsprzecznie nie można pozwanemu przypisać winy umyślnej w doprowadzenie do transakcji – zawarcia umowy pożyczki kanałem bankowości elektronicznej. Brak jest również rażącego niedbalstwa w złamaniu postanowienia umowy ramowej w przedmiocie korzystania z instrumentu płatniczego. W świetle obecnych możliwości technicznych co do przejęcia danych osobowych czy uwierzytelniających bez świadomej zgody właściciela, zdalnego przejęcia komputera, laptopa, czy telefonu, a także świadomości i wiedzy społeczeństwa co do możliwości i sposobów dokonywanych przez przestępców oszustw bankowych (które opierają się zaawansowanych technikach manipulacyjnych), nie można było pozwanemu przypisać rażącego niedbalstwa.

Zachowanie polegające na zakupieniu tzw. akcji (...), która to inwestycja miała przynieść zyski, a następnie pobranie aplikacji AnyDesk, która pozwala na zdalny dostęp do komputera, nie stanowi naruszenia zasad oczywistych dla większości społeczeństwa. Świadczy o tym skala zjawiska wykradania danych osób, w wyniku phisingu czy też vishingu, w tym właśnie oszustwo na tzw. akcie (...), na temat którego można znaleźć wiele rekordów po wpisaniu do wyszukiwarki G..

Pogląd taki wyraził również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 sierpnia 2007r. (sygn. akt II CSK 170/07), gdzie wskazał, że o stopniu niedbalstwa świadczy stopień staranności, jakiego w danych okolicznościach można wymagać od sprawcy; niezachowanie podstawowych, elementarnych zasad ostrożności, które są oczywiste dla większości rozsądnie myślących ludzi stanowi o niedbalstwie rażącym. Poziom ww. elementarności i oczywistości wyznaczają okoliczności konkretnego stanu faktycznego, związane m.in. z osobą sprawcy, ale przede wszystkim zdarzenia obiektywne, w wyniku, których powstała szkoda. Sąd Okręgowy w Warszawie, wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2021 r., (sygn. akt XXVII Ca 1352/21) wskazał, iż nie można stwierdzić rażącego niedbalstwa w przypadku uzyskania danych płatnika w wyniku phisingu. Sąd orzekł, że trafne są zarzuty apelacji, że powód jako klient banku nie naruszył obowiązków, o których mowa w art. 46 ust. 3 o usługach płatniczych umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Powód nie udostępniał świadomie identyfikatora, hasła ani innych danych jakimkolwiek osobom trzecim. Doszło wprawdzie do potwierdzenia transakcji za pomocą właściwego narzędzia, jednak wykonanie kolejnych przelewów nastąpiło bez wyrażenia zgody przez powoda na ich dokonanie. Jest niewątpliwie uchybieniem po stronie powoda, że niezbyt precyzyjnie weryfikował komunikaty na ekranie komputera, w pewnym zakresie z pewnością działaniu powoda można postawić zarzut nienależytej staranności, jednakże nie w stopniu rażącym. Z drugiej jednak strony trzeba wziąć pod uwagę profesjonalizm przestępstwa – sprawca nie został wykryty. Jednocześnie wiedza odnośnie różnic w wyglądzie strony banku i strony fałszywej jest wiedzą, którą dysponuje profesjonalista, ale nie jest powszechnie dostępna zwykłemu użytkownikowi, który zazwyczaj nie zwraca uwagi na istotne detale. Uchybienia powoda, które zaistniały nie mogą być kwalifikowane jako rażące niedbalstwo.

Reasumując, Sąd doszedł do przekonania, iż umowa pożyczki będąca podstawą roszczenia powoda, stanowiła nieautoryzowaną transakcję, a tym samym nie można było uznać, iż pomiędzy stronami doszło do ważnego i skutecznego zawarcia umowy pożyczki (złożenia oświadczenia woli przez obie strony umowy).

W konsekwencji powództwo podlegało oddalaniu jako bezzasadne na podstawie art. 720 § 1 kc a contrario, o czym Sąd orzekł w sentencji wyroku.